BİR KAHRAMANIMIZ – AHMET ALİ ÇELİKTEN

Dünyanın ilk zenci pilotu kabul edilen Ahmet Ali Çelikten hakkında biraz bilgi sunmaya çalışacağım. (1883-1969) Diğer isimleri Arap Ahmet Ali veya İzmirli Ahmet Ali. Çelikten’in büyükannesinin 19. yüzyılda Afrika Bornu emirliğinden (bugünkü Nijerya) Osmanlı imparatorluğuna köle olarak getirildiği tahmin edilmekte. Çad gölünün güneyindeki Bornu, köle tüccarlarının en çok uğradığı yerlerden biriydi. Yeterince köle toplandıktan sonra köle kervanları Sahra çölünü aşar, Libya üzerinden Trablus, Mısrata, Surt ve Bingazi limanlarına ulaşırdı. Esirler gemilere doldurulur ve dönemin en büyük köle alım satım merkezlerinden biri olan istanbul’a getirilirdi.

ahmet-ali-celikten-1

İstanbul’daki köle pazarı Kapalıçarşı’nın Nuruosmaniye kapısına yakın bir yerde Tavuk Pazarı ismi ile kurulmuştu. Burda sadece Cuma günleri satış yapılmazdı. Sınırdan giren köleler için %10 oranında resmî vergi ve çeşitli harçlar alınıyordu. Kölelerin hangi işlerde kullanılacağı bile belliydi. Küçük yaştaki beyaz çocuklar genelde yeniçeri ocağına yollanırdı. Zenci erkek ve kadınlar ise tarım işçiliği, ev işleri, halayık (kadın köle) olarak ayrılıyorlardı. Eş alma amacı ile Avrupalı kadınlar tercih edilirdi. Açık tenli beyaz kadınlar esmer kadınların iki misli fiyata satılabiliyordu. Bazen çeşitli konakların hanımları, esir kız çocuklarını satın alırlar, daha sonra bunları erişkinliklerinde yüksek fiyatlara satarlardı. Güzel beyaz kadınlar dönemin zenginleri, devlet erkanından kişiler, beyler ve paşalar tarafından alınırdı. İçlerinde güzelliği ve zekası ile dikkat çekenler bazen özel olarak ayrılır ve Harem’e gönderilirdi. Eğer padişahın ilgisini çekip aile içine girmeyi başarabilirlerse, ortak haremden çıkarılır, padişahın annesi, çocukları, hizmetçiler ve hadım edilmiş ağaların kaldığı Harem-i Hümayun’a alınırlardı.

Ahmet Ali’nin büyükannesini kimin satın aldığı bilinmiyor. Ailesi onun “İstanbul mektupçusu” olduğunu belirtmiş. Böyle bir ünvan olmadığına göre, onu alan kişi ihtisap ağasının katibi olabilir. İhtisap ağası, kentin belediye hizmetlerini yürütmekle sorumlu olan kişiydi. Katip sürekli olarak yazışma ve mektup işlerine baktığından onu kısaca “mektupçu” şeklinde anmış olabilirler.

ahmet-ali-celikten-2

Osmanlı, zaman içinde kölelik uygulamasına sınırlar getirdi. 1847 yılında kölelik resmen kaldırıldı ve köle pazarı Sultan Abdülmecid tarafından yıktırıldı. Bu konuda Osmanlı diğer milletlerle aşağı yukarı aynı politikayı gütmüştür. Avrupa’da İngiltere’den sonra Osmanlı köleliği kaldırmış, bunu Fransa gibi devletler takip etmiştir. Ahmet Ali’nin, ismi bilinmeyen büyükannesi muhtemelen bu pazarda satılan son kölelerden biriydi.

İmparatorluktaki zenciler azat edildikten sonra ağırlıklı olarak İzmir civarına yerleştiler. Padişah, azat edilen kölelere evlenmeleri ve birlikte yaşamaları için bu civarda çiftlikler tahsis etmişti. Buraya yerleşenler arasında
Ahmet Ali Çelikten’in anne babası Zenciye Emine Hanım ve Ali bey de bulunmaktaydı. Ahmet Ali, bu ailenin en büyük çocuğu olarak doğdu. Doğuştan zeki ve yetenekli bir çocuktu. 1904’te Haddehane mektebine girdi. (Demir çelik işleme endüstrisi) 4 yıl sonra mülazım-ı evvel (üsteğmen) rütbesi aldı. Asıl amacı denizci olmaktı, ama tam o yıllarda Wright kardeşler ilk başarılı uçuş denemelerini yapmışlar ve havacılık yeni bir alan olarak gençleri cezbetmeye başlamıştı. 1909’da ABD, 1911 Trablusgarb savaşında İtalyanlar uçakları kullanmaya başladılar. 1910’da ise Harbiye Nazırlığı (eski genelkurmay başkanlığı), Fen Kıtaları ve Müstahkem Mevkiler Umumi Müfettişliğine bir yazı göndererek havacılık dairesi kurulmasını emretti. Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’nın gayretleri ile ilk tayyareler satın alındı ve bir kaç genç eğitim görmeleri için ingiltere ve Fransa’ya gönderildi. Bunların arasında çarkçılık yapan deniz askerleri de vardı ve makinelere yatkın oldukları için donanmacı kadrosundan yavaş yavaş havacılık kadrosuna geçiyorlardı. Ahmet Ali de tayyare eğitimi almıştı. 1916 yılında bir hava müfettişi baş komutanlığa bir yazı göndererek şunları belirtti: “Bahrî tayyareci çarkçı mülazım-ı evvel Ahmet Ali Efendi, tayyarecilik konusundaki sınavlarını başarıyla tamamlamış olup, künyesinin tayyareci olarak düzeltilmesini arz ederim.” Fakat Ahmet Ali’nin resmî görev alabilmesi için bir deniz tayyaresi ile uçuş yapması gerekiyordu. 1917 yılında yüzbaşı oldu. Aynı yıl Berlin’e gönderildi ve eğitim uçuşlarını tamamladı. 1918’de yurda döndü, İzmir Bahrî Tayyare Bölüğü’ne atandı.

ahmet-ali-celikten-3

Bu sırada I Dünya savaşı bitiyordu ama Anadolu’nun işgali başlayacaktı. Yunan savaş gemileri Akdeniz ve Karadeniz’de karakollar kurmuşlar, geçen gemileri denetliyorlar ve bazılarına el koyuyorlardı. Bu yüzden, Anadolu’daki direnişçiler Haliç’teki uçakları Anadolu’ya kaçırma planları yapmaya başladılar. Anadolu’daki direnişe destek vermek için Konya’daki tayyare istasyonunda çalışmalar sürüyordu. Ahmet Ali gönüllü olarak Konya’daki bu istasyona katıldı. Bu durum Saray’ın hoşuna gitmemişti. Direniş hareketini desteklediği için maaşı kesildi ve hakkında takibat başlatıldı. Fakat artık Ahmet Ali bey kurtuluş savaşının içindeydi. Düşmandan kaçırılan 3 uçak Amasra Deniz Tayyare İstasyonuna gönderilmişti. Acilen pilotlara ihtiyaç vardı. 1922’de Ahmet Ali bey diğer pilotlarla birlikte Amasra’ya gönderildi. Görevleri İstanbul Boğazı çıkışından itibaren Batı Karadeniz’deki düşman gemilerini takip etmek, raporlamak ve deniz harekatına destek vermekti. Daha önce İzmir’de görevli iken Alman pilot arkadaşları ile birlikte Yunan uçaklarıyla çatışmaya girmişler bir Yunan uçağını körfeze düşürmüşlerdi. Ahmet Ali bey savaşta pek çok yararlı işler yaptı. Savaş sonrasında ise bütün havacılık faaliyetlerini tek yerde toplama kararı alınınca İzmir Güzelyalı’da bir tayyare bölüğü kuruldu. Bu bölüğe 1924’te Ahmet Ali bey atandı ve görevini İzmir’de sürdürmeye devam etti. 1928’de Hava Müsteşarlığına atandı. Kendisine bahri tayyare madalyası verildi. Erkek kardeşi ise Çanakkale Savaşında şehit düşmüştür. Ahmet Ali’nin ailesi pilotluğu bir aile mesleği olarak sürdürdüler. Oğulları, kız kardeşinin eşi ve yeğeni de pilot oldu. Bazıları uçuş öğretmenliği yaptılar.

ahmet-ali-celikten-4

Kaynak: havacilar.com. Bu konuda yabancı yazılara da ulaşmak isterseniz “first black pilot in aviation history” yazıp arayın. Bazılarına göre ise, ilk Afrika kökenli pilot Eugene James Bullard olup, ismi Ahmet Ali Çelikten ile birlikte anılmaktadır. Hangisi olursa olsun, neticede Ahmet Ali beyin bu alandaki öncülerden biri olduğu kesindir.

ahmet-ali-celikten-5

Wikipedia İngilizce bölümü ise ilk zenci pilot olarak Ahmet Ali Çelikten’in ismin vermiş. Özet bilgi şu şekilde: “First black military pilot: Ahmet Ali Çelikten a.k.a. Arap Ahmet Ali was the first black military pilot in the history, served in Ottoman Aviation Squadrons from 1914 or 1915. His grandmother came from Bornu (now in Nigeria) to the Ottoman Empire as a slave.”

Kendisini rahmet ve saygı ile anıyorum.

Reklamlar
Bu yazı Sunumlar içinde yayınlandı ve , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to BİR KAHRAMANIMIZ – AHMET ALİ ÇELİKTEN

  1. Geri bildirim: ARAŞTIRMA DOSYASI /// LEVENT ERTÜRK : BİR KAHRAMANIMIZ – AHMET ALİ ÇELİKTEN | Strateji

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s