KAMBRİYEN PATLAMASI – Bilimcilerin düşünceleri

Sirada Liverpool Universitesi, Port Erin Deniz Laboratuvarinda biyolog olarak calisan Donal I. Williamson bulunuyor. Origins Of Larvae (Larvanin kokeni) kitabinin yazari.

Soz kendisinin.

KambriyenManzara

Kambriyen patlamasini aciklayabilecegime inaniyorum

Kambriyen patlamasi, bundan 500 milyon yil kadar once cok cesitli hayvan turunun, nisbeten kisa bir jeolojik surec icinde ortaya cikisina verilen isim. Ben bu patlamanin hibritlesme (melezlesme) sonucu gerceklestigine inaniyorum. 

Iyi korunmus cogu Kambriyen fosil Kanada Rocky Daglarindaki Burgess Shale fosil yataginda ortaya cikti. Bu fosiller, birkaci planktonik olup, hicbiri larva olmayan kucuk, yumusak govdeli hayvanlardan olusur. Bazilari adeta bir hayvanin on ucu ile arka ucundan olusmus gibi gorunur. Modern larvalar kiyaslanabilir bir yapi teskil ederler; yani yetiskin formlarindan daha farkli gruplara ait hayvanlardan turemis gorunurler. Temel larval yapilarin, gercekten de farkli gruplardan hayvanlar olarak ortaya ciktiklarina ve bu tur formlarin hibritlesmeyle aktarildiklarina dair bir kitap dolusu bulguyu biraraya getirdim. Larval asamasi olan hayvanlar “ardisik kimeralar”dir; birincil govde yapilarini, yani larva evrelerini, onlarla uzaktan iliskili bir formun, yani yetiskinligin takip ettigi canlilar. Birincil formu, yetiskin formunun on ucu haline donusen gercek bir Kambriyen larvanin olmadigina (yalnizca yalanci-larva olduguna) inaniyorum. Kambriyen hibritlesmeler, her bir uzaktan iliskili iki govde yapisina sahip “bitisik kimeralar” uretti. 

Bundan 600 milyon yil kadar once, Kambriyen donemin hemen oncesinde, dokulu (cok hucreli) hayvanlar (metazoan’lar) ilk kez ortaya cikti. Metazoan’in bir kac farkli formu oldugu konusunda Darwin’e katiliyorum. Darwin, dort ya da bes form oldugunu one surmustu. Ve bunlarin farkli kolonyal protistler, tek hucreli hayvanlar arasi hibritlesmeden kaynaklandigina inaniyorum. (Bazi protistler, cogu zaman pek cok benzer hucreden olusan kolonilerde ortaya cikar.) Kambriyen hayvanlarin tamami deniz canlisiydi ve gunumuzun cogu deniz canlisi gibi yumurta ve spermlerini dollenmenin gerceklestigi suya birakirlardi. Bir turun yumurtalari sIk sIk baska turlerin spermleriyle karsilasir, hibritlesmeyi onleyecek mekanizmalar cok az gelisirdi. Ilk hayvanlarin az sayida geni vardi ki, bu da hucrelerinde bolca yedek gen kapasitesi yaratirdi. Tum bu faktorler cok sayida verimli hibritlesmeye yol acti ve sonucta ortaya bitisik kimeralar cikti. Yalnizca orijinal metazoan’lar hibritlesmekle kalmadi, bu hibritlesmeden dogan yeni hayvanlar da hibritlestiler ve hayvan formlarinda bir patlama oldu.

Ilk larvayi ureten hibritlesmeler bundan cok sonra, hucre cekirdeginde fazladan gen icin cok az yer kaldiginda gerceklesti ve bu surec hala devam ediyor. Ekinodermlerin (deniz kestanesi ve deniz yildizini kapsayan grup) ne Kambriyen ne de onu takip eden Ordovisyen donemde larvalari vardi. Ayni sey, diger belli basli faunal gruplar icin de gecerli olabilir. Larva yerine hibritlesmeyle uzuv edinimi, benim dusunceme gore, bu iki donem boyunca ve daha sonrasinda devam etti. Ama genomlar genisledikce ve mevcut nukleer alanin buyuk kismini doldurdukca, daha sonraki hibritlesmeler yetiskin formunda gittikce kuculen degisimlere ya da larva edinimine yol acti. Yumurtalarin yabanci spermler tarafindan dollenmesini daha iyi engelleyen mekanizmalarin asamali evrimlesmeleri sonucu daha az sayida verimli hibritlesme gerceklesmeye basladi, ama bu tur hibritlesmeler seyrek de olsa hala suruyor.

Hem hibridogenesis (hibritlesme sonucu yeni organizmalari olusumu) hem de sembiyogenesis (sembiyoz, ortak yasarlik sonucu yeni organizmalarin olusumu) soylarin kaynasmasini iceren hizli surecler, Darwinyen “modifikasyonla tureme” asamalidir ve soyun farkli kollari icinde gerceklesir. Bu evrimsel formlar paralel sekilde ilerler, dogal secilim ise sonucu sekillendirir.

***

Kambriyen donem : Icinde en eski fosilleri tasiyan jeolojik zaman dilimi. 545 milyon yil once baslayip 495 milyon yil once bittigi kabul edilir.

Ordovisyen donem : Kayac sistemlerinin olustugu ve genelde guney yarimkurede bulunan kitalarin birbirlerinden ayrilmaya basladiklari donem. 495 milyon yil once baslayip 471 milyon yil once bittigi kabul edilir.

Plankton : Mikroskobik boyutta ve akinti ile hareket eden su canlilari. Bitkisel kokenli olanlara fitoplankton, hayvansal kokenli olanlara zooplankton denir.

Kimera : Birden cok hayvan cinsinden elde edilmis unsurlarla olusan fosile verilen isim.

Metazoan : Yapısında birden çok hücre bulunan bitki ve hayvan kollarına ait  herhangi bir dokulu canlı.

Protistler : Hayvan, bitki ya da mantar olarak degerlendirilemeyen canli cesitleri. Hem eseyli hem eseysiz ureyebilirler.

Fauna : Belli bir bolgede yasayan hayvanlarin tumune verilen isim. Turkiye faunasi, Amazon faunasi … gibi.

Melezlesme hakkinda guzel ve doyurucu dusunceler. Konu teknik detaylar icerdigi icin bir yorum yapamam. Sadece, 500-600 milyon yillik bir gecmisi dusununce, bu gezegende homo sapiens turu olarak ne kadar kisa bir suredir yasadigimizi goruyorum …

Kimbilir, belki bir zamanlar bizler de basit bir kamcisi bulunan ve suda suruklenen canlilardik. 

Reklamlar
Bu yazı Bilimcilerin düşünceleri içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s