Ramiz Gökçe

ramiz-2

1900 yılında İstanbul’da doğan karikatürist Ramiz Gökçe’nin de hayali, meslekdaşı Cemal Nadir’in hayali ile aynıdır: resssam olabilmek. Fakat Ramiz Gökçe resim alanında tutunamaz. Beşiktaş İttihat Ve Terakki ilköğretim okulundan sonra, Kabataş Lisesi ve İstanbul Muallim Mektebinde (öğretmen okulunda) eğitimine devam eder. Başarılı bir ressam olamamıştır ama ilerde Şişli Terakki Lisesinde resim öğretmenliği de yapacak ve resme olan kabiliyeti, karikatürlerine yansıyacaktır. İlk karikatürü, 1918 yılında Şeytan dergisinde yayınlanır. Daha sonra; Diken, Yeni Eğlence, Tasvir-i Efkâr, Âyine, Aydede, Akbaba, Yedigün ve benzeri pek çok dergi ve gazetede karikatürleri çıkar. Tarzı kendine özgüdür ve bazı karikatürleri adeta bir resim anlayışı ile çizilmiştir. Kendisine ait Mizah isimli haftalık bir dergi çıkaran Ramiz Gökçe, derginin ilk sayısında karikatür anlayışını şöyle anlatır:

Mizah hakikate bir neşe projektörü tutmak sanatıdır. Az sözle veya çizgi ile çok şey düşündürmek sanatıdır. Bu bakımdan güzel sanatların en ince kollarından biri sayılmak lâzım gelir. Bu incecik kol taarruza geçtiği zaman en kalın pazuları yenebilir; ama kendisi kalınlaşmamak şartıyla …

Bir başka konuşmasında ise, “Karikatürcünün gözü biraz da ruhun resmini çeken bir objektif gibidir” demektedir. Karikatürlerinin resme kaçması yüzünden kendisine ressam-karikatürist benzetmesi yapılınca bu durumu şöyle açıklar:

Ben böyle yapmaya mecburum. Koca bir karikatürü dolduruyorum. Okuyucuyu, hep birbirine benzeyen sade ve basit çizgilerle usandırmak istemiyorum. Her nüshada birkaç tane hakkıyla emek sarfedilmiş resimler takdim etmek zaruretindeyim.

ramiz-1

Kendisine danışan karikatür meraklılarına ise, iyi bir karikatürist olabilmek için genel kültürün çok önemli olduğunu aşağıdaki şekilde izah eder:

Geniş bir ansiklopedik malumat lazımdır. Filin kuyruğundan Çörçil’in purosuna, patlıcanın çiçeğinden Endonezya bayrağına kadar her şeyi bilmeden bu mesleğe girmemelidir.

Resim alanından neden vazgeçtiği sorulduğunda ise;

Karikatür bana yağlı boya ile tablo yapmayı unutturdu. Çünkü altı-yedi lira masrafla ve altı-yedi aylık emekle meydana getirilen tablolara bazen altı kuruş veren bile çıkmıyordu. Halbuki altmış paralık sermaye ile ve on dakikalık emekle çizdiğim resimlerden altı-yedi lira bile kazandığım oluyordu.

ramiz-8

Karikatür alanında Ramiz, “güzel kadınları” ile ünlenmiştir. Adeta bir resim özeni ile çizdiği kadın tiplemeleri erotik çağrışımlar yapan güzelliğe ve açık saçıklığa sahiptirler. Sanki, bu yönü ile Ramiz, kendisinden sonra Gırgır, Fırt gibi dergilerde yer alacak uzun bacaklı, diri göğüslü, ince belli kadın çizimlerinin yolunu açmıştır. Kendince bunu şöyle açıklar:

Karikatür bahsinde bilhassa kadınlar çok hassastırlar. Onların, karikatür diye resimlerini çizmekten başka çare yoktur. Hatta resimlerini olduklarından daha güzel yapmak şarttır.

ramiz-9

Böyle demiştir ama, sonradan fikrini değiştirmiş olacak ki, şişman bir kadının maceralarının anlatıldığı “Tombul Teyze” serisini çizmeye başlar. Fakat, bu güzel kadın çizimleri yüzünden başı “müstehcenlik” suçlamaları ile derde girmekte, zırt pırt mahkemelerde hesap vermek zorunda kalmaktadır. Hatta onun yüzünden Türk Ceza Kanununda bir değişiklik bile yapılmıştır! Kendisinden dinleyelim:

Akbaba’ya yaptığım bir karikatür müstehcen görülmüş ve mahkemeye düşmüştüm. Savunma sırasında ayağa kalkarak hâkime “Siz beni mahkum edemezsiniz” demiş ve bunun nedenini şöyle açıklamıştım: “Ceza kanununda sadece makaleden söz edilmektedir. Benim karikatürüm ise makale değildir. Ayrıca müstehcenlikten dolayı cezalandırılması gereken kişiler arasında ‘sahib-i imtiyaz’, ‘sahib-i makale’, ‘sahib-i risale’ ve ‘sahib-i ceride’ sayılmış, fakat, ‘sahib-i resim” ibaresi bulunmamaktadır !”

(Hak sahibi, makale sahibi, duyuru/bildiri sahibi, gazete/tutanak sahibi, ifadeleri kanunda geçmiş.)

Ramiz bu savunması ile ceza yemekten kurtulur, daha sonra ise Turk Ceza Kanununun ilgili maddesine “sahib-i resim” (resim sahibi) ifadesi eklenir.

ramiz-12

TOMBUL TEYZE TİPLEMESİ

Cemal Nadir usta nasıl ki sevimli tombik bir “Amcabey” tiplemesi ile meşhur olduysa, Ramiz Gökçe benzer tiplemenin kadın versiyonu ile okurlarına kendini sevdirir. “Tombul Teyze” yerlere göklere sığmayan sevimli bir hanımdır, kocası ise adeta iğne inceliğinde narin bir beyefendidir.

Tombul Teyze, şişmanların sevimli olmaları konusundaki gözlemlerime dayanarak doğmuştur. Bu durum beni şişman bir hanım çizmeye sürükledi. Sonra bu etli butlu bayanın adı Tombul Teyze oldu. 

Tombul Teyze, ilk olarak 1940’ların başında Cumhuriyet gazetesinde yayınlanır. İlk çizimlerinde biraz daha çirkin ve itici bir tipleme iken zamanla yüzü güzelleşir ve kıyafetleri ile bedeni arasında bir uyum sergilenir. Yine başlarda, kadının şişmanlığı hicvedilirken, ilerleyen maceralarda, Tombul Teyze ve kocası Sıska Dayı aracılığı ile toplumsal mesajlar verilir.

***

Birgün, Ramiz’in, büyük bir otelin salonunda otururken yanındaki masaya yaşlıca bir bayan oturur. Bu hanım öylesine aşırı makyaj yapmıştır ki, hali gülünmeyecek gibi değildir. Bunu fırsat bilen Ramiz, kadına yaklaşır ve onu övmeye başlar:

– Hanımefendi siz benim gibi bir sanat adamı için ilham perisisiniz.
Kadın zevkten dört köşe olur ve gözlerini süzerek sorar:
– Bir sanatkârın, şahsıma dair bu teveccühü beni ne kadar bahtiyar etti bilemezsiniz. Ressamsınız, değil mi?
Ramiz, cevabı yapıştırır:
– Hayır, karikatürcüyüm !

Ramiz Gökçe 1947’de “Salon” ve 1949’da “Peri” isimli iki dergi daha çıkarır. Fakat kalp hastasıdır ve artık ölüme yaklaşmıştır. Bir ara kısmi felç geçirir ve büyük oranda iyileşir.
5 Ocak 1953 günü dergi idarehanesinde karikatür çizerken geçirdiği ikinci kalp krizinden kurtulamaz ve hastaneye kaldırılmasına rağmen hayatını kaybeder.

Rahmetle anıyorum.

Bazı karikatürleri.

hizmetci-jpg ramiz-3 ramiz-4 ramiz-5 ramiz-6 ramiz-7
ramiz-10 ramiz-11 ramiz-13

Reklamlar
Bu yazı Türk karikatür tarihi içinde yayınlandı ve , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to Ramiz Gökçe

  1. fev dedi ki:

    Işıklar içinde yaz ilk alfabemizin yaratıcısı Sevgili Karikatürist Ramiz!

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s