BAZI YAZIM KURALLARI

1) Bulunma durumu belirten “da, de, ta, te” eklerinin yazılışı ile, bağlaç durumundaki “da, de” eklerinin yazılışı.

Bu eklerin yazılışı sıklıkla birbirine karıştırılmakta. Böylece, bitişik yazılması gereken “da, de” ekleri ayrı yazılırken, ayrı yazılması gerekenler birleştirilmekte.

a) Bitişik yazılan “da, de, ta, te” ekleri

Bir yerde bulunma; bir yere, bir şeye, bir kişiye ait olma durumunu belirten “da, de, ta, te” ekleri, cins isimlere bitişik olarak yazılır.

Okulda, vapurda, evde, caddede, iskelede, sokakta, mutfakta, kuliste, teneffüste …

Vapurda herkesten para dilenen yaşlı kadın çok ilgimi çekmişti.
Her evde bir ilkyardım çantasının bulunması gerekir.
İnsanlar caddede panik içinde kaçışıyordu.
Dikkat et, mutfakta yangın çıkmasın !
Kuliste konuşulanların hepsini Timur bana anlattı.

Eğer bulunma ekleri özel bir isme getiriliyorsa, bir tırnak işareti (‘) kullanılarak bitiştirilir.

Selma’da duran kitap tarihle ilgiliymiş.
Daha ne yetenekler vardır bizim Ömer’de …
Ömrümün en güzel yıllarını Tokat’ta geçirdim.
Atatürk’te bulunan fikirler saltanat taraftarları için tehlikeliydi.

b) Ayrı yazılan “da, de” ekleri

“Dahi” anlamına gelen, yineleme belirten “da de” ekleri, hem cins hem de özel isimlere bitiştirilmeden, ayrı yazılır.

Kızı da geldi, gelini de …
Güç de olsa işi bitirdik.
Evet, bu durumu bize de bildirdiler.
Bilen de konuşuyor, bilmeyen de …
Dondurma yemeye gideriz, belki sinemaya da gideriz.
Turan da bu konuda benim gibi düşünüyor.
Bence Alper de bu habere çok sevinecek.

Karşılaştırın:

– Alper’de ne gibi bir rahatsızlık var ?
– Maalesef, Alper de hastalanmış.

– Sinemada neler oldu, bir bilsen !
– Duydun mu, bu eski sinema da yıkılacakmış.

Uyarı 1: Ayrı yazılan “da, de” ekleri hiçbir zaman “ta, te” biçiminde yazılmaz:

Gidip de dönmemek var, dönüp de bulmamak var.
Yanlış: Gidip te dönmemek var, dönüp te bulmamak var.

Uyarı 2: “Ya” sözü ile birlikte kullanılan “da” bağlacı ayrı yazılır:

Ya dediğimi yaparsın ya da bir daha buraya gelemezsin.

Uyarı 3: Bağlaç olan “da, de” eklerini, kendinden önceki kelimeden tırnak (‘) işareti ile ayırmaya gerek yoktur:

Nevin de güzeldir. (Yanlış: Nevin’de güzeldir.)
Dönerken bakkala da uğra. (Yanlış: Dönerken bakkala’da uğra.)

2) Yer ve aitlik belirten “ki” eki ile baglaç olan “ki” ekinin yazılışı.

a) Yer ve aitlik belirten “ki” eki, cins isimlere bitiştirilerek yazılır.

Evdeki, sokaktaki, mutfaktaki, salondaki, bendeki, sendeki, vapurdaki

İşteki sorunları eve taşıma.
Salondaki yeni halı nerden geldi ?
Otobüsteki ilanı gördün mü ?
Bendeki sözlük TDK tarafından yayımlanmış.

Eğer, “ki” eki özel ismin sonuna getiriliyorsa, aitlik veya yer belirten ve özel isimden tırnakla (‘) ayrılan “da, de, ta, te” eklerine bitiştirilir. 

Selma’daki, Metin’deki, Samet’teki, Tokat’taki …

Selma’daki sorunlar bitmek bilmez !
Tokat’taki çinili cami şehrin simgelerindendir.
Metin’deki dergi aslında bana ait.

b) Bir açıklama, şüphe, hayret, pekiştirme vb belirten “ki” eki cins veya özel isimlere bitiştirilmeden ayrı yazılır.

Geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer.
Türk dili, dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil şuurla işlensin.  (Atatürk)
Turan ki cimriliğiyle tanınmıştır, o bile yardım etti.
Zil çaldı mı ki gidiyorsun …
Seni öyle göreceğim geldi ki …
Bilmem ki bu teklifine ne der …
Ne desem ki … şaşırdım kaldım.
Git, onlara de ki, ölsem de sözümden dönmem !

Kalıplaşan ve dile öyle yerleşen bazı kelimelerde “ki” eki bitişiktir.

Belki, çünkü, halbuki, sanki, mademki, meğerki, oysaki …

3) Soru ekleri olan “mı, mi, mu, mü” yazılışları.

Bu soru ekleri ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar.

Kaldı mı ? Geldi mi ? Sordu mu ? İnsanlık öldü mü ?

Soru ekleri, kelimelerden ayrı yazılan “da, de” bağlaçları ile kullanıldığında, o bağlaçlara da bitiştirilmezler. 

Sen de mi geldin ? Turan da mı vazgeçti ? 

Ayrılan soru eklerinden sonra gelen diğer ekler, soru eklerine bitiştirilerek yazılır.

Gelecek misin ? 
Bu işi yapacak mıyız, yapmayacak mıyız ?
Ölür müsün, öldürür müsün !

Soru sorma dışında; şaşırma, abartma, methetme, açıklama vb sebeplerle kullanılan “mı, mi, mu, mü” ekleri de ayrı yazılır.

Kızı bir görsen, güzel mi güzel …
Tarık bu, yapar mı yapar !
Yağmur yağdı mı dışarı çıkamayız. (Eğer yağmur yağarsa … anlamında.)

Vaz geçmek, çok gelmek … gibi birleşik fiillerin ortalarındaki soru ekleri de ayrı yazılır. 

Ne o … şimdiden vaz mı geçtin ?
Bu kek sana çok mu geldi ?

Soru ekleri ile birlikte; açıklama, hayret vb belirten “ki” eki beraber kullanıldığında her ikisi de ayrı yazılır.

Zamanında bir şey verdin mi ki şimdi almak istiyorsun !
Gözünle gördün mü ki böyle konuşuyorsun ?

***
Kaynak olarak Türk Dil Kurumu’nun yazım kılavuzu kullanılmıştır.
Tüm yazım kuralları için:

http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=category&id=50

Reklamlar
Kenar | Bu yazı Dil yarası içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s